حسين قرچانلو

246

جغرافياى تاريخى كشورهاى اسلامى ( فارسى )

كه عبارت بودند از : 1 ) هسپريدس برنيس « 1 » كه اكنون به بنغازى « 2 » معروف است كه 2 ) برقه يا المرج « 3 » يا مرج كه در دورهء اسلامى نيز معروف بوده است . 3 ) سيرن « 4 » كه به قورينا « 5 » و عين شحات « 6 » معروف بوده است . 4 ) آپولونيا « 7 » يا مرسى سوسه « 8 » . 5 ) آرسينو كه به توكيره يا توكره هم مشهور بوده است . در سالهاى بعد ، دو شهر مهم طلميثه « 9 » و درنه « 10 » به آنها اضافه شد . « 11 » در زمان سلطنت بطالسه شهرهاى غيرساحلى شروع به تنزل كرد ، ولى برقه در جادهء رقابت تجارتى با مصر و كارتاژ افتاد ؛ زيرا تجارت از اين راهها به قارهء افريقا ساده‌تر بود . زمانى كه تمام افريقاى شمالى به دست روميها افتاد ، برقه هم به وسيلهء آخرين پادشاه بطالسه ضميمهء كرت « 12 » ، يكى از استانهاى رومى گرديد . « 13 » در 22 - 23 ق / 643 م كه عمرو بن عاص اسكندريه را فتح كرد ، با سپاه خويش به عزم مغرب روان شد تا به برقه ، مدينهء انطابلس ، رسيد و با مردم آن با جزيه‌اى برابر سيزده هزار دينار - و اينكه هركس بخواهد ، بتواند اولاد خود را به جاى جزيه بفروشد - صلح كرد . « 14 » بلاذرى از قول عبد الله بن عمرو عاص مىنويسد : « اگر اموال من در حجاز نبود ، هرآينه در برقه اقامت مىكردم ؛ زيرا جايى از آن سلامت‌تر نيافتم » . « 15 » در سال 215 ق / 830 م مأمون عباسى شنيد مردم برقه نافرمان شده‌اند . برادرش ، ابو اسحاق ، را به آنجا فرستاد و او آنجا را فتح كرد . « 16 » در 228 ق / 842 - 843 م در زمان واثق ، قومى از بربر به همراه قومى از قبيلهء قريش ( از بنى اسيد بن ابى العيص ) در برقه نافرمان شدند . واثق ، رجاء بن ايوب انصارى را به آنجا فرستاد . برخى گريختند ، ولى رجاء بر جماعتى از آنان

--> ( 1 ) . Hesperides Berniec ( 2 ) . Benghazi ( 3 ) . Elmerg ( 4 ) . Cyrene ( 5 ) . Grenna ( 6 ) . Ain Shahat ( 7 ) . Apollonia ( 8 ) . Marsa Susa ( 9 ) . Tolmeita ( Plolemais ) ( 10 ) . Derna ( 11 ) . جغرافياى ممالك اسلامى قاره افريقا ، سودان ؛ ص 10 . ( 12 ) . Crete ( 13 ) . همان ؛ ص 11 . ( 14 ) . فتوح البلدان ؛ ص 322 و فتوح مصر و اخبارها ؛ ص 294 و تاريخ يعقوبى ؛ ج 2 ، ص 45 . ( 15 ) . فتوح البلدان ؛ ص 322 - 323 و معجم البلدان ؛ ج 1 ، ص 389 . ( 16 ) . تاريخ يعقوبى ؛ ج 2 ، ص 487 .